انواع متغیرها در اقتصاد سنجی

متغیرهای بکار گرفته شده در معادلات خط رگرسیون بر اساس نقشی که در مدل دارند بطور کلی به متغیرهای ذیل تقسیم بندی ‌می‌شوند:

*- متغیر وابسته

متغیر وابسته (dependent variables) متغیری است که در اثر تغییر متغیر مستقل این متغیر نیز تغییر خواهد کرد. برای مثال، در مدل پیشنهادی کتاب، متغیر وابسته تولید ناخالص داخلی می‌باشد که با تغییر متغیرهای تشکیل سرمایه و نیروی کار تغییر خواهد نمود.

*-متغیر مستقل

متغیر مستقل (independent variables) متغیری است که محقق روی آن کنترل دارد. این کنترل ممکن شامل دستکاری متغیرهای موجود یا ایجاد تغییرات جدید باشد. به هر حال محقق انتظار دارد که دستکاری متغیر مستقل روی متغیر وابسته (یا رابطه آن با متغیر وابسته) تاثیر بگذارد و تغییراتی در متغیر وابسته ایجاد کند. بعنوان مثال در معادله پیشهادی کتاب، متغیرهای تشکیل سرمایه و تعداد نیروی‌کار متغیر مستقل هستند و محقق بدنبال آن می‌باشد که در قالب یک معادله خط رگرسیون تغییرات این متغیرها را بر متغیر وابسته که متغیر تولید ناخالص داخلی می‌باشد را بررسی نماید.

*-متغیر مداخله گر

متغیر مداخله گر (intervening variables) به فرآیندهای انتزاعی اطلاق می‌شود که مستقیماً قابل مشاهده و اندازه‌گیری نیستند اما با متغیرهای مستقل و وابسته تحقیق ارتباط دارند. متغیر مداخله‌گر متغیری است که ممکن است روی نتایج تحقیق یا روی تأثیر متغیر مستقل بر متغیر وابسته اثر بگذارد، اما محقق نمی‌تواند آن را مشاهده یا اندازه‌گیری کند.

*-متغیر میانجی یا تعدیل کننده

متغیر میانجی (moderator variables) متغیری است که بر روی رابطه بین متغیرهای مستقل و وابسته از طریق تعدیل تأثیر متغیر مداخله‌گر اثر می‌گذارد. برخلاف متغیرهای بیرونی یا مخدوش کننده، محقق متغیرهای میانجی یا تعدیل‌کننده را اندازه‌گیری و لحاظ می‌کند. نمونه معمول و رایج متغیرهای تعدیل‌کننده شامل سن، جنس، فرهنگ و سایر متغیرهای جمعیت شناختی یا دموگرافیک است که محقق اندازه‌گیری کرده و در تجزیه و تحلیل خود لحاظ می‌کند.

*-متغیرهای کنترل

متغیر کنترلی (control variables) متغیری است که به طریقی در پژوهش کنترل می شود. یادگیری زبان و تدریس زبان یک فرآیند خیلی پیچیده است. در یک مطالعه امکان لحاظ کردن تک تک متغیرها وجود ندارد. بنابراین، متغیرهایی که بطور خاص در یک مطالعه اندازه گیری نمی‌شوند، در بین نمونه‌ها ثابت، خنثی یا توزیع شده نگهداری شده یا حذف می‌شوند؛ بدینوسیله از تأثیر و سوگیری بر متغیرهای دیگر جلوگیری می‌شود. متغیری که به این شکل کنترل شود، متغیر کنترلی نامیده می‌شود.

*-متغیر بیرونی

متغیر بیرونی (extraneous variables) یا متغیر مخدوش کننده (confounding variables) به آن دسته از عواملی است که در محیط پژوهش ممکن است روی متغیر یا متغیرهای وابسته مطالعه تأثیر داشته باشند، اما قابل کنترل نباشند. متغیر بیرونی یا مخدوش‌کننده برای نتیجه تحقیق خطرناک است. ممکن است به روایی و پایایی نتایج صدمه بزند، چه روی متغیر مستقل یا متغیر وابسته تأثیر بگذارد یا روی متغیرهای تعدیل کننده. متغیرهای بیرونی را نمی‌توان کنترل کرد، اما می‌بایست به نوعی در مطالعه لحاظ شده و در تفسیر نتایج در نظر گرفته شوند. معمولاً برای کنترل متغیرهای مخدوش‌کننده در یک مطالعه، محققان سعی می‌کنند طوری نمونه‌گیری کنند که سطح متغیرهای مخدوش کننده در گروه های مطالعه یکسان باشد و یا نمونه‌های دارای متغیر مخدوش کننده را از مطالعه کنار می‌گذارند.

منبع:

اقتصاد سنجي كاربردي با رويكرد پانل ديتا

با استفاده از نرم‌ افزار ایویوز

نویسنده: بهمن خانعلی زاده

خرید کتاب از طریق لینک ذیل